Zespół bolesnego barku to powszechnie występujące schorzenie układu mięśniowo-szkieletowego, dotykające zarówno osoby aktywne fizycznie, jak i prowadzone siedzący tryb życia. Objawia się bólem barku, nasilającym się zwłaszcza przy unoszeniu ręki ponad głowę, a w bardziej zaawansowanych przypadkach prowadzi do poważnych ograniczeń ruchomości. Choć na pierwszy rzut oka może wydawać się błahym problemem, nieleczony zespół bolesnego barku może prowadzić do znacznego pogorszenia jakości życia.
Przyczyny i mechanizmy powstawania
Za ból barku odpowiadają najczęściej zmiany w strukturach okołostawowych. W grupie najczęstszych przyczyn wymienia się uszkodzenia pierścienia rotatorów (mięśni nadgrzebieniowego, podgrzebieniowego, podłopatkowego i obłego mniejszego), zapalenia kaletek maziowych, torebki stawowej oraz patologie ścięgna głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia. Schorzenia te mogą wynikać z urazów, przeciążeń lub procesów zwyrodnieniowych. Czynnikami ryzyka są m.in. praca z rękami uniesionymi ponad głowę, powtarzalne ruchy ramion, a także wiek powyżej 50. roku życia [1,2].
Objawy i diagnostyka
Pacjenci z zespołem bolesnego barku skarżą się na ból nasilający się w nocy oraz przy ruchach ramienia, szczególnie odwiedzeniu i rotacji. Możliwe jest wystąpienie tkliwości wzdłuż przebiegu ścięgna bicepsa oraz ograniczenie zakresu ruchu. W zaawansowanych przypadkach obserwuje się osłabienie siły mięśniowej oraz zaniki mięśniowe. Diagnostyka obejmuje badanie kliniczne, testy ortopedyczne (np. test Neera, Hawkinsa), a także badania obrazowe. RTG może ujawnić zmiany kostne, natomiast USG i rezonans magnetyczny pozwalają na ocenę tkanek miękkich i rozpoznanie uszkodzeń rotatorów lub kaletek [3,4,5].
Leczenie zachowawcze
Pierwszą linią leczenia pozostaje postępowanie zachowawcze, które obejmuje farmakoterapię oraz fizjoterapię. Zaleca się unikanie ruchów prowokujących ból oraz stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), paracetamolu lub, w uzasadnionych przypadkach, leków opioidowych o słabym działaniu [3]. Fizjoterapia odgrywa kluczową rolę w przywracaniu funkcji stawu barkowego. Początkowo zaleca się ćwiczenia bierne oraz mobilizacje wykonywane w granicach tolerancji bólowej. W miarę ustępowania dolegliwości wprowadza się ćwiczenia czynne, w tym trening stabilizacji łopatki oraz wzmacnianie mięśni rotatorów [1,4].
Iniekcje i blokady
W sytuacjach nasilonego bólu skuteczne mogą być iniekcje środków znieczulających z dodatkiem kortykosteroidów, podawane okołostawowo lub wzdłuż ścięgien. Ważne jest jednak zachowanie ostrożności, gdyż nadmierne stosowanie kortykosteroidów może prowadzić do martwicy kości lub zerwania ścięgien [2,3]. Alternatywą są blokady nerwu nadłopatkowego lub splotu ramiennego wykonywane pod kontrolą USG, które pozwalają uzyskać czasową ulgę w bólu i umożliwiają intensyfikację fizjoterapii [3,5].
Kiedy operacja?
Interwencja chirurgiczna zarezerwowana jest dla przypadków, w których leczenie zachowawcze nie przynosi poprawy lub dochodzi do pełnego uszkodzenia pierścienia rotatorów. Do najczęstszych zabiegów należą naprawy ścięgien, dekompresja podbarkowa oraz akromioplastyka. Badania pokazują, że przy niewielkich uszkodzeniach rezultaty operacyjne nie zawsze przewyższają te uzyskiwane poprzez intensywną rehabilitację [2,4].
Rokowanie i zalecenia
Rokowanie zależy od przyczyny, szybkości podjęcia leczenia i współpracy pacjenta. U około 50% chorych dochodzi do znacznej poprawy w ciągu pierwszych 6 miesięcy, a po roku odsetek ten rośnie do 60%. W przypadku zespołu zamrożonego barku powrót do pełnej sprawności może trwać nawet 2—3 lata [6].
Podsumowanie
Zespół bolesnego barku to złożone schorzenie wymagające indywidualnego podejścia i wielomodalnej terapii. Kluczem do sukcesu jest wczesne rozpoznanie, skuteczne leczenie przeciwbólowe oraz profesjonalnie prowadzona rehabilitacja. Kursy edukacyjne, takie jak oferowane na platformie „Odstronyfizjo„, mogą być cennym wsparciem w edukacji pacjentów i podnoszeniu skuteczności terapii.
Bibliografia:
- Cools AM, et al. Guideline for diagnosis and treatment of subacromial pain syndrome. PMC, 2014.
- AAOS. Management of Rotator Cuff Injuries Clinical Practice Guideline, 2019.
- American Family Physician. Chronic Shoulder Pain: Part I & II, 2008.
- Holmgren T, et al. Effectiveness of specific exercise strategy vs general exercises for shoulder impingement. BMJ, 2012.
- JOSPT. Clinical Practice Guidelines on Shoulder Pain, Jan 2025.
- Nature Reviews Disease Primers. Frozen Shoulder, 2022.
- BMC Musculoskeletal Disorders. Pain considerations in resistance exercise for shoulder conditions, 2025.