Zgodnie z pierwotnymi planami udało się zorganizować 11 grudnia spotkanie poświęcone problematyce HIV i innych STD. Całość trwała ponad cztery godziny. Mogliśmy wysłuchać najnowszych doniesień na temat HIV, obejrzeć film o początkach walki z epidemią AIDS oraz dyskutować na temat zysków i strat w związku z wprowadzaniem PrEP. Odwołując się do wcześniej ustalonego planu, przedstawiam listę głównych pytań, jakie padły podczas spotkania.
Gdzie można zrobić test na HIV? Ile kosztuje badanie? Ile czasu muszę czekać?
Darmowy test na HIV można zrobić w Punktach Konsultacyjno-Diagnostycznych, które są w każdym większym mieście. Lista punktów wraz z adresem jest dostępna na stronie Krajowego Centrum ds. AIDS. W zależności od stanu finansowania punktów można liczyć na dodatkowe badania. Warto byłoby wykonać, prócz testu na obecność HIV, przesiewowy test w kierunku kiły. Syfilis wbrew pozorom nie jest reliktem poprzedniej epoki. Na podstawie danych epidemiologicznych można stwierdzić, że ma się całkiem dobrze (GUS)1.
Badanie na HIV w PKD jest darmowe. W popularnych laboratoriach należy zapłacić za test IV generacji około 50–70 zł. Wykonanie testu prywatnie nie jest anonimowe, ale ma tę przewagę, że w niektórych firmach można uzyskać dostęp do wyniku za pośrednictwem Internetu. Na wynik czeka się zwykle od 1 do 3 dni (Diagnostyka, 2026)2. W PKD na odbiór wyniku trzeba przyjść osobiście, zwykle na kolejnym dyżurze punktu.
Ostateczne badanie należy wykonać 6 tygodni po ekspozycji. Wcześniej istnieje ryzyko wyniku testu fałszywie ujemnego – dopiero ujemny wynik testu IV generacji po tym czasie wyklucza zakażenie (PTN AIDS, 2026)3.
Wynik dodatni testu przesiewowego. Mam się bać?
Wynik dodatni testu przesiewowego nie powinien być wydany w ręce pacjenta. Dzieje się tak ze względu na możliwość otrzymania wyniku fałszywie dodatniego, czyli takiego, który mówi „masz HIV”, ale w rzeczywistości go nie posiadasz. Chcąc uniknąć takiego błędu, należy wynik dodatni potwierdzić bardziej zaawansowanymi technikami. Dawniej służyła do tego metoda western blot. Obecnie stosuje się test różnicujący HIV-1/HIV-2 lub badanie molekularne wykrywające materiał genetyczny wirusa. Dopiero pozytywny wynik obu badań uprawnia do stwierdzenia, że dana osoba jest zakażona wirusem HIV. Badanie krwi za pomocą PCR pod kątem RNA wirusa HIV wykonuje się m.in. u kobiet w ciąży, noworodków, przy podejrzeniu świeżego zakażenia, przy niezgodnych wynikach testów oraz do kontroli poziomu wiremii u osób ze stwierdzonym zakażeniem (PTN AIDS, 2026)3.
Czy należy mówić innym ludziom, że mój wynik jest pozytywny?
Jedyne osoby, które powinny być poinformowane o zakażeniu, to byli i aktualni partnerzy seksualni. Pozostałe osoby, jak rodzina czy przyjaciele, nie muszą o tym fakcie wiedzieć. Zwłaszcza że społeczeństwo reaguje alergicznie na ludzi z HIV. Kolejna pula stygmatyzacji i wytykania palcami nie przyniesie nic dobrego.
Poinformowanie aktualnych partnerów o nosicielstwie HIV ma również znaczenie prawne (Kodeks karny, art. 161)4:
Art. 161. Narażenie na zarażenie
§ 1. Kto, wiedząc, że jest zarażony wirusem HIV lub dotknięty chorobą weneryczną lub zakaźną, ciężką chorobą nieuleczalną lub realnie zagrażającą życiu, naraża bezpośrednio inną osobę na zarażenie tym wirusem lub taką chorobą, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. (uchylony)
§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 naraża na zarażenie wiele osób, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 następuje na wniosek pokrzywdzonego.
Dlaczego państwo nie finansuje PrEP?
Testy na HIV w PKD są finansowane przez państwo, a od 2025 roku test może zlecić także lekarz POZ w ramach NFZ (PSSE w Pyrzycach, 2025)5. Wciąż jednak nie ma refundacji ani programu profilaktycznego PrEP – osoba, która chce się chronić, płaci za leki z własnej kieszeni (Ministerstwo Zdrowia, 2026)6. Tymczasem zdecydowanie mniej kosztochłonne jest wyposażenie kogoś w PrEP niż dożywotnie utrzymywanie w ryzach replikacji wirusa HIV u osób zakażonych (Cambiano V., et al., 2018)7.
Dlaczego HIV wiąże się z tak dużym wykluczeniem społecznym?
Choroby przenoszone drogą płciową, ze względu na fakt, że związane są z seksualnością człowieka, wzbudzają dużo emocji. Można spotkać się z poglądami, że jeżeli ktoś zaraził się np. rzeżączką, to musi prowadzić rozwiązłe życie seksualne. Chociaż w rzeczywistości może tak nie być. Jednak w tej dziedzinie życia bardzo łatwo nadać komuś etykietę. Oczywiście jest to zniekształcenie poznawcze, błąd w logicznym myśleniu oparty o nabyte schematy poznawcze. Wypowiadanie się na temat innych osób w oparciu o myśli automatyczne nie jest zbyt światłe, ale powszechnie spotykane.
PrEP – czy jest dla każdego?
PrEP może brać każdy, kto nie jest zakażony HIV i ma sprawne nerki. Czynna infekcja innym STD nie jest przeciwwskazaniem – wręcz przeciwnie, jest sygnałem, że warto rozważyć profilaktykę, a samo STD leczy się równolegle (CDC, 2021)8. Potencjalna pula osób, które mogą stosować profilaktykę, jest bardzo duża. Istnieją jednak wskazania, które szczególnie powinny pchnąć nas do zastanowienia się, czy przypadkiem nie warto zacząć się chronić. Posiadanie partnerki lub partnera HIV+ powinno skłonić do stosowania profilaktyki. Innym wskazaniem jest możliwość dopuszczenia się ryzykownego zachowania seksualnego, np. kontakt z osobą o nieznanym statusie serologicznym.
PrEP – czy jest skuteczny?
Systematyczne stosowanie PrEP jest związane z 86–97% zmniejszeniem ryzyka transmisji wirusa (McCormack S., et al., 2016)9, (Molina J.-M., et al., 2017)10.
PrEP – czy przyczynia się do wzrostu zachorowań na STD?
Istnieje taka ewentualność. Zwłaszcza że sama pigułka nie chroni przed niczym innym niż HIV. W statystykach światowych wyraźnie widać, że rośnie liczba przypadków STD (WHO, 2025)11. Wczesne badania nie wykazały różnicy w częstości STD między osobami przyjmującymi PrEP a pozostałymi uczestnikami (McCormack S., et al., 2016)9. Nowsze dane pokazują jednak, że wśród użytkowników PrEP zakażenia przenoszone drogą płciową są częste, a ich liczba po rozpoczęciu profilaktyki rośnie (Traeger M.W., et al., 2019)12. Dlatego stosowanie PrEP łączy się z regularnymi badaniami w kierunku STD, zwykle co 3 miesiące.
Źródła